Rozporządzenie ESPR — co to jest i co oznacza dla producenta

Jeśli szukasz jednego dokumentu, od którego zaczyna się cała rozmowa o Cyfrowym Paszporcie Produktu, to jest nim ESPR — rozporządzenie (UE) 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Weszło w życie 18 lipca 2024 r.

Ten tekst wyjaśnia, czym ESPR jest, dlaczego zastąpiło wcześniejszą dyrektywę i jak odczytać, kiedy obowiązek dotknie konkretnej branży.

Czym jest ESPR

ESPR ustanawia ramy wyznaczania wymagań dla produktów sprzedawanych w Unii Europejskiej. Kluczowe słowo to „ramy": rozporządzenie nie mówi, ile ma ważyć krzesło ani jaki ślad węglowy może mieć opona. Ono opisuje, jakiego rodzaju wymagania można nakładać i w jaki sposób je wprowadzać.

Katalog obszarów jest szeroki. Obejmuje między innymi:

• trwałość, niezawodność i możliwość naprawy produktu,
• możliwość ponownego użycia i modernizacji,
• obecność substancji utrudniających obieg zamknięty,
• efektywność energetyczną i zasobową,
• zawartość materiałów z recyklingu,
• ślad środowiskowy i ślad węglowy,
• informacje udostępniane odbiorcom — i to właśnie tutaj pojawia się paszport.

Dlaczego zastąpiło dyrektywę o ekoprojekcie

Wcześniejsza dyrektywa 2009/125/WE obejmowała przede wszystkim produkty związane z energią: pralki, lodówki, oświetlenie, silniki. Sprawdziła się, ale miała dwie granice, które ESPR świadomie przekracza.

Zakres. Dyrektywa nie sięgała po meble, tekstylia czy stal. ESPR obejmuje niemal wszystkie towary wprowadzane na rynek Unii, z wąskimi wyjątkami — poza zakresem są m.in. żywność, pasze i produkty lecznicze.

Forma prawna. Dyrektywę każde państwo członkowskie wdrażało własną ustawą, co dawało 27 wariantów tego samego przepisu. Rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio — ten sam tekst, w tym samym brzmieniu, w całej Unii. Dla producenta eksportującego do kilku krajów to realna różnica: jeden zestaw wymagań zamiast kilku lokalnych interpretacji.

Jak ESPR wprowadza konkretne obowiązki

To najczęstsze nieporozumienie, więc warto je rozłożyć na czynniki.

ESPR działa dwustopniowo:

1. Rozporządzenie — ustala ramy, definicje, katalog możliwych wymagań i zasady gry. Obowiązuje od 2024 r.
2. Akty delegowane — wydawane osobno dla każdej grupy produktowej, mówią konkretnie: te produkty, te wymagania, od tej daty.

Dopóki dla Twojej grupy produktowej nie ma aktu delegowanego, nie masz twardej daty — masz ramy i zapowiedź. Dlatego pytanie „czy ESPR już mnie obowiązuje" prawie zawsze wymaga doprecyzowania: rozporządzenie owszem, ale wymagania produktowe dopiero wraz z aktem dla Twojej branży.

Wyjątkiem są baterie. Mają własne rozporządzenie (UE) 2023/1542, niezależne od ESPR, z konkretnym terminem 18 lutego 2027 r. — szczegóły opisujemy w artykule Paszport baterii 2027.

Które branże są pierwsze w kolejce

Komisja Europejska publikuje plan prac wskazujący, dla których grup produktowych akty delegowane powstaną najpierw. Wśród grup wymienianych jako priorytetowe znajdują się:

• tekstylia i odzież,
• meble,
• opony,
• materace,
• stal i żelazo,
• aluminium.

Docelowo mowa o ponad 30 grupach produktowych. W praktyce oznacza to, że obowiązek będzie wchodził falami przez kolejne lata — branża po branży, nie wszystko naraz.

Cyfrowy Paszport Produktu w ESPR

Paszport jest jednym z narzędzi rozporządzenia, a nie osobną regulacją. ESPR opisuje, czemu ma służyć i jakie warunki musi spełniać — wymagania wobec paszportu zebrano w załączniku III.

Trzy cechy, które warto zapamiętać:

Nośnik danych. Paszport jest dostępny przez nośnik danych fizycznie połączony z produktem, opakowaniem lub dokumentacją — w praktyce najczęściej kod QR. O tym, jak taki nośnik zbudować poprawnie, piszemy w artykule Kod QR i GS1 Digital Link.

Warstwy dostępu. Nie wszystkie dane są jawne dla wszystkich. Rozporządzenie przewiduje różny zakres wglądu dla klientów, dla serwisów i recyklerów oraz dla organów nadzoru rynku. To ważne, bo pozwala umieścić w paszporcie dane wrażliwe handlowo bez pokazywania ich konkurencji.

Trwałość danych. Paszport ma pozostać dostępny także wtedy, gdy producent zniknie z rynku — stąd wymóg zapewnienia kopii danych i rejestracji w rejestrze prowadzonym przez Komisję. Opisujemy to w artykule o rejestrze DPP.

Nie tylko paszport: zakaz niszczenia niesprzedanych towarów

ESPR wprowadza jeszcze jeden obowiązek, o którym łatwo zapomnieć, bo nie dotyczy danych. To zakaz niszczenia niesprzedanych towarów konsumpcyjnych — najwcześniej dla tekstyliów i obuwia, od 19 lipca 2026 r. Przewidziano wyłączenia, w tym dla mikroprzedsiębiorstw i okres przejściowy dla firm średnich.

Do tego dochodzi obowiązek ujawniania informacji o niesprzedanych towarach, które zostały zutylizowane. Dla firm z branży odzieżowej to zmiana modelu działania, nie tylko formalność sprawozdawcza.

Co to znaczy w praktyce dla producenta

Uczciwa odpowiedź brzmi: zależy od branży, ale kierunek jest jeden.

Jeśli produkujesz baterie — masz twardą datę i mało czasu. Jeśli działasz w tekstyliach, meblach, oponach albo metalach — jesteś w pierwszej grupie i akt delegowany dla Twojej branży jest kwestią czasu. Jeśli w żadnej z tych — masz najwięcej czasu, ale nie „nieskończenie".

W każdym z tych scenariuszy pierwszy krok jest ten sam i nie zależy od tego, co ostatecznie znajdzie się w akcie delegowanym: uporządkować dane o produktach i komponentach. Skład, dostawcy, certyfikaty, udziały materiałów z odzysku. Te informacje będą potrzebne w każdym wariancie przepisów, a ich zebranie zajmuje najwięcej czasu.

Co konkretnie trzeba zebrać, rozpisujemy w artykule Jakie dane są potrzebne do paszportu. Pojęcia, które pojawiają się w rozporządzeniu, tłumaczymy w słowniku.

---

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Zakres obowiązków dla konkretnego wyrobu wynika z aktu delegowanego dla danej grupy produktowej — w razie wątpliwości warto zweryfikować go u doradcy regulacyjnego.